سینمای کودک و نوجوان، ضربانی که کند می‌زند

به گزارش روشن تاب
فیلم دزد و پری 2 فیلم قهرمانان کوچک فیلم دزد و پری

 

به گزارش خبرنگار فیلم‌نت نیوز، ظاهرا معضلات پیش روی سینمای کودک و نوجوان برای خیلی‌ها دغدغه است اما اراده‌ای برای حل آنها وجود ندارد. این بحث‌ها هر سال و در روزهای برگزاری جشنواره‌ی فیلم کودک و نوجوان اصفهان داغ‌تر می‌شود و به مرور و با پایان جشنواره از دهن می‌افتد و بعد هم تا سال دیگر به فراموشی سپرده می‌شود. تنها هر از چندی کسی تقاضا می‌کند کاش یک نفر پیدا شود و کاری اساسی بکند، که البته کاری هم کردند؛ همین چند سال پیش و با تأسیس شورایی به نام «شورای سیاست‌گذاری و راهبری سینمای کودک و نوجوان».

شورایی با آدم‌های حسابی اما…

حجت‌الله ایوبی، رییس پیشین سازمان سینمایی، در اسفند سال ۹۳ طی حکمی اعضای «شورای سیاست‌گذاری و راهبری سینمای کودک و نوجوان» را با هدف تقویت و احیای این سینما تعیین کرد. مهدی ارگانی، مسعود کرامتی، حمید جبلی، جواد حاتمی، مهدی یزدانی، محسن چینی‌فروشان، علیرضا تابش، فرشته طائرپور و مرضیه برومند اعضای این شورا شدند. فرشته طائرپور سال گذشته در گفتگو با ایسنا انگیزه‌ی اصلی تشکیل این شورا را «ممانعت از تداوم تنزل کیفی و کمی در تولیدات فیلم‌های کودک و نوجوان و همچنین نظارت پیگیر بر روند تولید و نمایش آثاری دانست که برای این دو نوع مخاطب ساخته می‌شود.» همچنین به گفته‌ی او «قرار بود این اهداف از طریق تشکیل یک اتاق فکر مستقل با مأموریت رصد کردن همه‌ی وجوه این سینما صورت بگیرد.» کارهای زیادی مقرر شد که انجام شود. همچون: تشکیل گروه طرح و بررسی فیلمنامه، به‌کارگیری ممیزی سنجیده در حوزه‌ی سینمای کودک و نوجوان، اجتناب از مشارکت در ساخت و پرداخت وام، و طرح ساماندهی به اکران فیلم‌های کودک و نوجوان. اهدافی که به نظر می‌آمد در صورت عملی شدن می‌توانستند باعث رشد و بالندگی سینمای کودک و نوجوان شوند.

اما چه بلایی سر آن شورایی آمد که نیامده از دست رفت؟ مسعود کرامتی، یکی از اعضای شورای سیاست‌گذاری و راهبری سینمای کودک و نوجوان، درباره‌ی سرنوشت آن شورا به خبرنگار فیلم‌نت نیوز می‌گوید: «شورا را چه کسی راه انداخت؟ آن شورا چه کرد؟ نتیجه‌اش چه شد؟ هیچ. چرا؟ چون شورا را کسی راه انداخت که هیچ حمایتی نکرد.» آن طور که کرامتی ادعا می‌کند، سال گذشته جلساتی تشکیل و طرح‌هایی مطرح شد و‌ «مثلا قرار بود فارابی و وزارت فرهنگ و ارشاد از آن طرح‌ها حمایت کنند اما هیچ کس اقدامی نکرد.» شاید همین‌هاست که سبب می‌شود مسعود کرامتی، کارگردان پاتال و آرزوهای کوچک، دلخور و حتی کمی عصبانی باشد و نخواهد که حرف بزند. با این حال می‌گوید: «سینمای کودک هم بخشی از مشکلات و اوضاع و احوال و شرایط اجتماعی است که داریم. آدم‌ها توی سینما دارند از گرسنگی می‌میرند، چرا؟ سینمای کودک ما دارد می‌میرد، چرا؟ هیچ کس کمک نمی‌کند. هیچ کس دستش را نمی‌گیرد؛ نه خود اهالی سینما، نه مردم، نه دولت. یکی که می‌میرد، یا پیر می‌شود و می‌میرد، یا مریض می‌شود و می‌میرد، و یا طی حادثه‌ای می‌میرد. مرگ سینمای کودک هم همین است.»

جشنواره‌ی کودک و نوجوان، بهانه‌ای برای دورهمی و ارزیابی

در نبود شرایط مناسب اکران، خیلی‌ها برگزاری جشنواره‌ی کودک را لنگه کفشی در بیابان می‌دانند. هوایی تازه که به قول مسعود کرامتی «برای سینمای کودک نفسی است.» هر چند مخالفانی هم دارد. مخالفانی که می‌پرسند بعد از برگزاری سی دوره جشنواره چرا سینمای کودک نه تنها سرحال نیست بلکه این قدر نحیف و ضعیف شده است؟ موافقان جشنواره اما اعتقادی ندارند که جشنواره ربط مستقیمی به حال و روز سینمای کودک و نوجوان داشته باشد و آن را تنها فرصتی برای نمایش و رقابت آثار سینمایی می‌دانند.

رهبر قنبری که امسال با فیلم نسترن‌های وحشی در جشنواره حضور دارد به گفته‌ی خودش از این بابت «یک ذره خوشحال است» و درباره‌ی جشنواره می‌گوید: «جشنواره باید باشد چون جایی برای قضاوت بهترین نفرات سینماست. اینجا ارزیابی می‌شویم.»

حسین قناعت هم کارگردان دیگری است که با دو فیلم دزد و پری ۲ و قهرمانان کوچک در جشنواره شرکت کرده است و جشنواره را نتیجه‌ی یک سال تولید فیلم‌های کودک و نوجوان می‌داند: «طبیعی است که برای هر فیلم‌ساز کودکی جذاب است که در جشنواره شرکت کند. وقتی فیلم در سالن اکران می‌شود و با بچه‌ها و خانواده‌ها فیلم را می‌بینیم اتفاق فرخنده‌ای است.»

قناعت قبول دارد که حال سینمای کودک خوب نیست. برای همین می‌گوید: «به دلیل بد اکران شدن فیلم‌ها سینمای کودک دارد فراموش می‌شود و همین که جشنواره‌ی کودک هست و به یاد مردم و اهالی سینما می‌اندازد که سینمایی به نام سینمای کودک وجود دارد یک اتفاق خوب است. دوم اینکه همه‌ی فیلم‌های کودکی که در طی یک سال تولید شده‌اند در کنار فیلم‌های خارجی کنار هم قرار می‌گیرند و دیده می‌شوند و برای ما حکم رد و بدل کردن تجربه است. اکران فیلم‌های کودک سخت است و همین که ما امکان این را پیدا می‌کنیم که حداقل دو سه تا نمایش داشته باشیم و فیلم را با مردم ببینیم مایه‌ی خوشحالی است.»

دهه‌های ۶۰ و ۷۰ کجا و امروز کجا!

روزگاری نه چندان دور در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ فیلم‌هایی ساخته می‌شد که دل بچه‌های آن زمان برایشان غنج می‌رفت و هنوز هم در سال‌های بزرگسالی‌شان نوستالژی شیرینی به حساب می‌آید. روزگار الو الو من جوجوام، پاتال و آرزوهای کوچک، مدرسه‌ی موش‌ها، گلنار، و دزد عروسک‌ها سپری شده است. بچه‌های گذشته زندگی ساده‌ و امکانات ساده‌تری داشتند و با دو شبکه‌ی تلویزیونی و چهار تا انیمیشن ژاپنی خوشحال و راضی بودند. اما فیلم‌سازان این دوره انگار دستشان خالی است و ایده‌ی جذابی برای ارائه به کودک و نوجوان دنیای امروز ندارند؛ بچه‌هایی که به سادگی به انیمیشن‌های جذاب و دیدنی روز دنیا دسترسی دارند و نشستن پای بازی‌های کامپیوتری را به هر چیزی ترجیح می‌دهند. آنها سخت می‌پسندند و سخت دل می‌دهند. همین است که به دست آوردن دل بچه‌های زمانه‌ی ابرقهرمان‌ها و اینترنت و کامپیوتر و موبایل‌های هوشمند به این سادگی‌ها نیست.

حسین قناعت، کارگردان فیلم‌های «دزد و پری ۱ و ۲»، این مقایسه را درست نمی‌داند و دلایل خودش را دارد: «دهه‌ی ۶۰ تهران چقدر جمعیت داشت؟ چند تا سینما داشت؟ چقدر مردم گرفتار بودند؟ الان مردم گرفتار نان شب‌شان هستند. مردم باید توی این ترافیک بروند سینما و ۱۲ هزار تومان بدهند. دو سه تا شغل دارند. این مردم با مردم دهه‌ی ۶۰ فرق می‌کنند. خود به خود همین مسائل سبب می‌شود سینما از سبد کالای مردم حذف یا کمتر شود. آن موقع ۲ تا کانال تلویزیون داشتیم، الان ۳۰ تا کانال داریم. ماهواره هست. فیلم‌های روز خارجی هست. هر فیلمی را به راحتی می‌توانید دانلود کنید. بچه‌ها در خانه‌شان امکانات بیشتری دارند. همه‌ی این‌ها تاثیر می‌گذارد.»

قناعت از فیلم خودش مثال می‌زند: «نه اینکه فکر کنید «دزد و پری» از فیلمی که در دهه‌ی ۶۰ اکران شده بدتر است یا فیلم‌های دیگری که اکران می‌شوند بدترند. زمانه عوض شده. مردم و دغدغه‌ها عوض شده‌اند. سال ۶۰ این همه اختلاس بود؟» بعد خودش پرسش دیگری را مطرح می‌کند و جواب می‌دهد: «چرا دهه‌ی ۶۰ تکرار نشد؟ آیا فقط فیلمسازها مقصرند؟ من می‌گویم نه. بعضی‌ها شاید، اما همه‌شان نه. شرایط جامعه دیگر شرایط دهه‌ی ۶۰ نیست. اما مطمئن باشید فیلم‌های امروز برای بچه‌های امروز است.»

قنبری، کارگردان «نسترن‌های وحشی»، که مخاطب فیلم‌هایش نوجوانان هستند با همکارش موافق است: «مطلقا این طور نیست که ما همپای جهان نمی‌رویم. درست است بلد نیستیم انیمیشن سه بعدی خوب بسازیم ولی به معنی این هم نیست که عقب‌تر از فیلم‌های کودکان و نوجوانان دهه‌ی ۶۰ هستیم. نسبت به دهه‌های ۶۰ و ۷۰ پیشرفت کردیم اما هم‌تراز اروپا و آمریکا نیستیم.»

درد قدیمی و درمان‌نشده‌ای به نام اکران

«اینکه فیلمم در جشنواره حضور داشته باشد تضمینی نیست که اکران هم شود.» رهبر قنبری با بیان این جمله دلیلش را هم می‌گوید: «ساز و کار اکران با جشنواره فرق می‌کند. اکران سینماها در دست سوداگران و بازاریاب‌ها و پول‌دوست‌هاست. چیزی را پخش می‌کنند که پول دربیاورند ولی فیلم من راجع به فرهنگ، هویت مردم، آموزش و پرورش و بارور کردن بازوهای فرهنگی کشور است.»

با این‌همه قنبری از فیلم ساختن در حوزه‌ی خودش خشنود است: «اصلا خیلی هم لذت می‌برم. آنهایی که فیلم پرفروش می‌سازند پشت صحنه همدیگر را لت و پار می‌کنند و مثل سگ و گربه به جان هم افتاده‌اند، اما در جایی که من فیلم می‌سازم امنیت برقرار است.»

با این حال بحث اکران نامناسب، قنبری را هم اذیت می‌کند اما می‌گوید همیشه سرمایه‌ی فیلمش بازگشته است: «هزینه‌ی فیلمم را در طولانی مدت به دست می‌آورم؛ از طریق پخش‌های بین‌المللی، پخش‌های تلویزیونی، پخش‌های همایش‌ها، دانشگاهی، و مراکز تربیتی و فرهنگی و هنری.»

قناعت، کارگردان «دزد و پری»، اعتقاد دارد اگر فیلمی اکران نمی‌شود دلیل بر بد بودن فیلم نیست بلکه شرایط اکران شرایط مناسبی نیست:  «دارم تلاش می‌کنم فیلمی بسازم که مردم را راضی کند و در نتیجه پول بدهند و فیلمم را ببینند و سینمادار هم فیلم را اکران کند. من چون سینما را صنعت می‌دانم برایم خیلی مهم است که فیلمم فروش رود و فیلمی بسازم که در قفسه‌ی کتابخانه قرار نگیرد و تهیه‌کننده هم متضرر نشود. در زمان پیش‌تولید و تولید تمام تلاشمان را می‌کنیم که هم هزینه بالا نرود و هم المان‌هایی در فیلم رعایت کنیم که فیلم اکران بشود. نمونه‌اش فیلم قبلی‌ام، «دزد و پری». فروش بیش از یک میلیاردی داشت. سود هم کرد و هزینه‌اش هم بازگشت.» هر چند قناعت مدعی است که فیلمش اکران مناسبی نداشت و در گروه آزاد اکران شد.

همه مقصریم

مسعود کرامتی هیچ کس را به تنهایی در به وجود آوردن این مشکلات سهیم نمی‌داند. او فقط می‌گوید: «همه مقصریم.» رهبر قنبری می‌گوید که «آموزش و پرورش، دولت، حوزه‌ی هنری، و تلویزیون باید حمایت ‌کنند.» حسین قناعت بارها در صحبت‌هایش از «آموزش و پرورش» حرف می‌زند: «خیلی‌ها توی این فضایی که برای سینمای کودک اتفاق افتاده متهم‌اند. نمونه‌اش آموزش و پرورش که اگر از فیلم کودک حمایت می‌کرد شرایط ما خیلی بهتر بود. من فیلم «دزد و پری» را برای آموزش و پرورش بردم؛ فیلمی که اکران عمومی و پروانه‌ی نمایش داشته و در جشنواره هم حضور پیدا کرده است. مسئولان آموزش و پرورش از فیلم خوششان آمد اما گفتند نمی‌شود صحنه‌های آواز را از فیلم حذف کنیم؟!»

قناعت نقش آموزش و پرورش را در حمایت از سینمای کودک و نوجوان حیاتی می‌داند: «آموزش و پرورش دانش‌آموز میلیونی دارد. اگر آنها حامی سینمای کودک بودند، اگر دانش‌آموزان و خانواده‌شان با بلیت نیم‌بها به سینما می‌آمدند، هر فیلم ما شاید خیلی خیلی بالاتر از ۱۰ میلیارد تومان می‌فروخت.» کارگردان «دزد و پری» در پایان حرف‌هایش از رسانه‌ها هم می‌خواهد فیلم‌های کودک را حمایت کنند: «منتقدان از کنار کولر یا شوفاژ بلند شوند و بروند فیلم را در سینما ببینند، بعد آن را بزنند! من همه‌ی کسانی را که می‌گویند فیلمنامه‌ی خوب نوشته نمی‌شود دعوت می‌کنم بیایند همین سه تا فیلم من را ببینند و اگر معتقدند ما داریم مسیر اشتباهی را می‌رویم با هم بحث کنیم، وگرنه همین جوری کلی زیرآب فیلم‌ها را نزنیم.»

The post سینمای کودک و نوجوان، ضربانی که کند می‌زند appeared first on فیلم‌نت‌نیوز.